თავდაპირველად გამოქვეყნებულია ჟურნალში „ფოკუსი“ (№ 6, ნოემბერი, 2006)
მე მაპატიეთ, არ მიყვარს სხვისი სახელით საუბარი, ამიტომ საკუთარი თავით დავიწყებ. საერთოდ, ძალიან დაკვირვებული ადამიანი გახლავართ და ჩემს გარემოცვაში არავის უკვირს, რომ ყველაფერ ახალს განსაკუთრებული ყურადღებით და სიფრთხილით ვეკიდები. ამბობენ, ეს ადამიანის ბუნების ბრალიაო. როგორც არ უნდა იყოს, წარმოიდგინეთ, მაგალითად, რა მოხდება, თუ ვინმე გეტყვით, რომ ჩვენს გარდა, უკიდეგანო კოსმიურ სივრცეში, ვარსკვლავებსა და მეტეორიტებს შორის, კიდევ ბევრი ადამიანისმაგვარი არსება ეწევა ყოველდღიურ ჯაფას და რომ ზოგიერთი მათგანი ინტელექტუალურად და ძალისმიერი მომზადების თვალსაზრისით, ჩვენზე გაცილებით განვითარებულია. რაოდენ საშინელი იქნება ადამიანის რეაქცია ამ ყველაფერზე, ამის გაგების შემდეგ განვითარებულ დაუცველობის და უსუსურობის გრძნობაზე რომ აღარაფერი ვთქვათ. რამდენად შეიცვლება ადამიანის ფასეულობათა სისტემა, როცა მივხვდებით რომ ვერავინ დაგვიცავს? წარმოიდგინეთ? ჰოდა, ეს უბრალოდ სათაურიდან გამოწვეული ასოციაცია იყო, ახლა კი ამ სტატიის ძირითად თემაზე გადავიდეთ.
როგორც უკვე გითხარით, ინოვაციებს განსხვავებული ინტერესით ვეკიდები. ეს არც ინტერნეტის შემთხვევაში იყო გამონაკლისი. მარტო გააზრება იმისა, რომ მთელს პლანეტაზე (ამ შემთხვევაში დედამიწაზე) მილიონობით კომპიუტერი ერთ დიდ უხილავ ქსელშია გაერთიანებული, რამდენ გაუგებრობასა და აღფრთოვანებას იწვევს ჩვენში?! იქნებ, სწორედ ამ აღფრთოვანების მიზეზია, რომ „@“ ნიშანი ისე შემოიჭრა ჩვენს ყოველდღიურობაში, რომ მისი არც წარმომავლობით და არც დასახელებით დავინტერესებულვართ.
ასე მაგლითად, რამდენიმე დღის წინ, ჩემმა მეგობარმა ელექტრონული ფოსტის საშუალებით ზღვაზე გადაღებული სურათების მისთვის გადაგზავნა მთხოვა. საკუთარ ელ. ფოსტის მისამართს ტელეფონის საშუალებით მკარნახობდა (როგორც მოგვიანებით აღმოჩნდა, ჩემს პრაქტიკაში პირველად). ყურსმიჩვეული ასოების, ციფრების და „ქვედა ხაზების“ გაგონების შემდეგ, ჯადოსნური სიტყვის მოლოდინში, გავინაბე და უცებ ისეთი რამ მოვისმინე, რაც მანამდე ჩემს ყურადღებას საერთოდ არ იქცევდა. ტექსტი დაახლოებით ასე ჟღერდა: „აი, ის რა. ფოსტის ნიშანი როა, რა.“ და მართლაც, დიდი ინტერნეტ ისტორიით ქართული რეალობა ვერ დაიტრაბახებს, მაგრამ ვერაფრით წარმოვიდგენდი, თუ ასეთი სიმპათიური და საყვარელი სიმბოლო ერთი, თუნდაც მოკლე სახელის ღირსიც არ იქნებოდა.
შემდგომი ქმედებები ალბათ ყველასთვის გასაგებია. თუ მაინცდამაინც არა, გეტყვით, რომ „@“-ნიშნის განმარტების ძებნა დავიწყე. სამწუხაროდ, ჩემი წიგნის თაროებიდან მოპოვებად მადნეულს შორის, ინგლისურ-ქართული ტექნიკური ლექსიკონები საქართველოს რესპუბლიკის ადრეული ბრინჯაოს ხანით თარიღდებოდნენ ანუ, მოკლედ რომ ვთქვათ, იმ დროით, როცა ინტერნეტი ჯერ დაგეგმარების პროცესშიც კი არ იყო, ელექტრონულ ფოსტაზე რომ აღარაფერი ვთქვა. მაგრამ იმედი ბოლოს კვდებაო, ამბობენ და არცთუ ისე დიდი ფიქრის შემდეგ, ჩემი მეორე საბინადრო კომპლექსი გამახსენდა, რომელიც ფართო საზოგადოებისთვის „ინტერნეტის“ სახელითაა ცნობილი. წინასწარ გეტყვით, რომ „@“-სიმბოლოს ფესვებს ელ. ფოსტაზე გაცილებით ადრე, მე-15 საუკუნეში მივყავართ…
ბევრისთვის ალბათ ცნობილია, რომ შუასაუკუნეებში აბრევიატურებს ასოების თავზე ან ზემოდან ხაზის გასმით აღნიშნავდნენ. მაგალითად IX-ისთვის ზემოდან ხაზი რომ გადაგესვათ, მისი მნიშვნელობა იესო ქრისტე გახდებოდა. რად უნდოდა იესო ქრისტეს აბრევიატურა, ეს ალბათ ცალკე განხილვის საგანია. მოკლედ, ამ ვარაუდის მიხედვით, თურმე „@“-სიმბოლოს „ურფენომენი“ აბრევიატურა ā-ს დახრილი ფორმა ყოფილა. აქვე მაგალითიც — 1455 წელს გამოცემული გუტენბერგის ბიბლია, რომელიც ამ აბრევიატურით უხვადაა გაჯერებული და სიტყვებს შორის გერმანულ — an ან am ნაწილაკებს აღნიშნავს. თუმცაღა, როგორც ჩანს, ბიბლიაში მსგავსნაწილაკიანი სიტყვების რაოდენობამ აქ წარმოდგენილი ჰიპოთეზის ავტორი იმდენად დააბნია, რომ კონკრეტული მაგალითების დასახელების ნაცვლად, მხოლოდ ეს ლამაზი ლეგენდა შემოგვინახა.
ალბათ ბევრს სიამოვნებს, როცა მათი ერთი სიტყვით ესმით, არა? მით უმეტეს, რა კარგი იქნებოდა, რომ ჩვენი ენა მრავალი ასეთი უნივერსალური სიტყვით ყოფილიყო მდიდარი… არა, არ იფიქროთ, რომ საუბარი სხვა თემაზე გადამაქვს. უბრალოდ, იყო ლათინურ ენაში ასეთი მრავალპროფილიანი სიტყვა — ad, რომელიც თავის მხრივ, თითქმის ყველა ხშირადხმარებად ნაწილაკს (და არა მხოლოდ) აღნიშნავდა (-ზე, -ში, დაახლოებით და სხვა). წარმოიდგინეთ, შუასაუკუნეებისდროინდელი ბერები და ლათინურზე სათარგმნი ტრაქტატების რაოდენობა… მოკლედ, რამდენად ხშირად უწევდათ ბერებს ამ სიტყვის გამოყენება?.. უცებ, თავი პიონერად მომეჩვენა, მაგრამ ამაოდ. ჩემამდე ეს უკვე ლინგვისტებმა წარმოიდგინეს და „@“-ნიშნის ამქვეყნად მოვლინება, სწორედ ad-სიტყვის თავისებურებებს მიაწერეს. საყოველთაოდ აღიარებულად სწორედ ეს ვერსია ითვლება, თუმცა პატივცემულ ენათმეცნიერებს ამ სიტყვის „@“-სიმბოლოთი ჩაწერის არცერთი დამადასტურებელი დოკუმენტი არ მოეპოვებათ. და საერთოდაც, რაში უნდა დასჭირვებოდათ ბერებს ისედაც კომპაქტური სიტყვის კიდევ უფრო შემოკლება?
რა თქმა უნდა, ყველაფერთან დაკავშირებით არსებობს ალტერნატიული შეხედულება. არც „@“-ნიშანი გადაურჩა მემარცხენეების ნაკლებობას. ფრანგი მკვლევარები, მაგალითად, ვარაუდობენ, რომ „@“-სიმბოლოს ფორმირებას საფუძვლად ნორმანული ფრანგული ასო — à დაედო, რომელსაც ძველ საფრანგეთში ფასის აღნიშვნისას იყენებდნენ. ისე, ცაიტნოტში მყოფი იმდროინდელი ფრანგი და გერმანელი ვაჭრების მდგომარეობას თუ გავითვალისწინებთ, მერწმუნეთ, ჩვენც შეგვიძლია, არაერთი სხვა საინტერესო სიმბოლოს გამოგონება მივაწეროთ მათ.
და აი, როცა უკვე მეგონა, რომ „@“-ნიშნის ეტიმოლოგია მხოლოდ თეორიული არგუმენტაციით შემოიფარგლებოდა, ჩემს სკეპტიკურ განწყობას მაშველად რომის უნივერსიტეტის პროფესორის, ზემოთ მოტანილი „აქსიომების“ მიმართ ოპოზიციურად განწყობილი ჯორჯო სტაბილეს ჰიპოთეზა მოევლინა. არ ვიცი, ზუსტად სად, როგორ, მაგრამ მან შეძლო და 1536 წლით დათარიღებული ვენეციური სავაჭრო დოკუმენტი იპოვა, სადაც „@“-სიმბოლო სითხის საზომ ერთეულად გამოიყენებოდა. უფრო მეტიც, 1492 წელს გამოცემული ლათინურ-ესპანური ლექსიკონიც კი აღმოაჩინა, სადაც „@“-ნიშანი ამფორას (იტალ. anfora; ესპ. პორტ. arroba) აღნიშნავდა. ცნობისთვის: ამ ენებში „@“-სიმბოლოს დღესაც ასე უწოდებენ.
როგორც არ უნდა იყოს, მე-15 საუკუნის იტალიური რენესანსიდან მოყოლებული, „@“-ნიშანი მთელმა ევროპამ, არაბეთმა და მოგვიანებით ამერიკამაც კი აიტაცა. დანიშნულების სფერო ყველგან ერთი და იგივე იყო — კომერცია, საბანკო საქმე… უცნაურია, მაგრამ თითოეულ ამ ქვეყანაში მას სხვადასხვა სიდიდის აღნიშვნისთვის იყენებდნენ. და რაღა გასაკვირია, რომ ჯერ კიდევ 1885 წელს გამოშვებულ პირველსაბეჭდ მანქანაზე „@“-სიმბოლო ტიპოგრაფიული ნიშნების რიგებს უკვე ამშვენებდა?!
შუასაუკუნეების, რენესანსის და ინდუსტრიულ ეპოქებში „@“-სიმბოლოს ნიშან-თვისებების დადგენის შემდეგ, ალბათ დროა, ჩვენს ტექნოლოგიურ-ციფრულ ეპოქას დავუბრუნდე და „@“-ის უეცარი პოპულარობის ამბავი გიამბოთ. რა თქმა უნდა, თარიღებთან დაკავშირებულმა მეცნიერთა სპეკულაციებმა აქაც იჩინეს თავი. მოკლედ, გეტყვით, რომ ელექტრონული ფოსტის გამოგონების ზუსტი თარიღის დადგენაზე გაცილებით ადვილი იმ ადამიანის პოვნა აღმოჩნდა, რომელმაც 1971 წელს დღეს უკვე საყოველთაოდ გავრცელებული სამისამართო სინტაქსი (მაგ., nene@focusmagazine) შემოგვთავაზა. ქალბატონებო და ბატონებო, ეს ადამიანი რეი ტომლისონია. ბატონი რეი იმდენად გულგრილად მოეკიდა მის ამ გამოგონებას, რომ „@“-ნიშანი სრულიად შემთხვევით შეარჩია და აღარც კი ახსოვს, რა ეწერა პირველ ელექტრონულ შეტყობინებაში. მის გარემოცვაში ამბობენ, რომ რაიმე ბანალური ტექსტი ეწერებოდაო. მე თუ მკითხავთ, მსგავს ისტორიულ მომენტებში, ისევ ბანალური „I Love You“ ჯობია ბანალურ „1, 2, 3“-ს.
იმაზე საუბარს, თუ რა სიხშირით იყენებენ დღეს ჰუმანოიდები ელექტრონულ ფოსტას, არ ჩავუღრმავდები. ალბათ, გაცილებით უფრო საინტერესოა ის მეტსახელები, რომლებიც „@“-სიმბოლომ სხვადასხვა ხალხის კულტურაში შეჭრის შემდეგ დაიმკვიდრა. რასთან აღარ ასოცირდება ეს ერთადერთი და განუმეორებელი სიმბოლო: ცხოველებთან (ძაღლი, ლოკოკინა, ცხენი…), სხეულის ნაწილებთან (ხორთუმი, მაიმუნის კუდი, ღორის ყური…), საჭმელთან (დარიჩინიანი ფუნთუშა, ქაშაყის რულეტი, კრენდელი…). სამწუხაროა, მაგრამ ზოგიერთი ერი, მათ შორის ქართველებიც, ამ ნიშანს მარტივად, ინგლისური ენიდან ნასესესხები სახელით — „ეთ“ (at)-ით მოიხსენიებენ.
მოკლედ, პლანეტა დედამიწაზე მცხოვრები ადამიანის ფანტაზიას საზღვარი არ აქვს. და რას ვერჩი ხალხს?! მთავარია, რომ „@“-ნიშანი ჩვენში ყოველთვის მხოლოდ დადებით ემოციებს იწვევს და თუ მას ვიყენებთ, ეს იმას ნიშნავს, რომ იმ ვიტალურ საქმეს ვეწევით, რომელსაც კომუნიკაცია ქვია.
Is there the “@” sign on Mars?
Originally published in Focus magazine (#5, November, 2006)
I am sorry but I do not like writing on others behalf and for that reason, I would better begin with myself. Mostly, I am an observer. Therefore, the fact that I treat everything new with special attention and caution does not really surprise people around me. Some say it is human nature. No matter how it really is, there is still one thing I wanted to ask you… Can you imagine yourself meeting a person telling you that in the endless outer space of ours, among all these stars and meteorites, there are other human-alike beings living their everyday lives on their planets as we do and in addition, that they are by far more intelligent and well military trained than our society is today? How is an ordinary human being going to react? How defenseless and powerless will s/he feel? How would our value system change? Can you imagine all these things? Well, okay, I give up. It was just my association regarding the article’s title. Let us now move to the main part of it.
As I already said, I treat every innovation with a special kind of interest. Exactly the same way I felt when I had heard about the internet for the first time. Can you imagine how big my feelings of both incomprehension and enthusiasm were when I learned that millions of computers on the planet (earth in this case) are together in one invisible network? So maybe, we can put the whole blame on that feeling of enthusiasm that the @-sign came into our everyday life so quickly that we did not even have time to ask where it had come from and what its real name was.
Not so long ago, a friend of mine asked me to send her photos of our vacation by email and she began to dictate her email address by telephone (as I discovered later, never before had she done that). However, after hearing all those familiar letters, numbers, and low lines she told me something I could never imagine to hear. Her words were something like “that thing, you know. The one they use in emails”. And really, maybe Georgian reality cannot boast of having a long internet history but I could never imagine that such likable and funny sign as @ would not be worthy of a name (even short one) in Georgian.
My subsequent actions are not very hard to guess. In case if they are, I will explain: I began to look for the definition of the @-sign. Unfortunately, out of the minerals extracted from my bookcases, English-Georgian technical dictionaries were as old as the early Bronze Age of Georgian Republic. In a word, they were dated by the time when the internet was not even in a process of planning, not to mention email. So Later, I recalled my second housing estate, the one that the public usually calls “the internet”. To my surprise, I found out that the roots of the “@” sign take us back to the 15th century, to the time much earlier than the invention of email…
Some of you might know that in medieval European manuscripts, people used to indicate abbreviations by drawing a line over or through the letters. For example, if you draw a line above IX its meaning would change to Jesus Christ. Why would Jesus Christ need an abbreviation, this is probably a subject of another discussion. To cut a long story short, according to this version, the “urphenomenon” of the @-sign is the cursive form of ā and here is an example – In the Gutenberg Bible published in 1455 there are millions of ā and it stands for either German “an” or “am” within words. Probably, it is because of the impressive number of that abbreviation throughout the text that instead of some concrete visual examples, an author of this hypothesis has only left this beautiful legend for us.
Many of you probably like when people understand you in one word, don’t you? Imagine how nice it would be if our language were rich in such universal words… No, please do not think that I am talking about the wrong thing now. What I wanted to tell you is that there was such multirole word in Latin called – ad. It was used to express many common particles (and not only) such as “at, toward, by or nearly”. Imagine medieval monks and the number treatises they had to translate into Latin… In short, how many times did the monks have to use this word? I was just about to feel myself as a pioneer but no… Linguists had already imagined that long time before me and they have ascribed the birth of the @-sign to that peculiarity of the “Ad” word. Surprisingly, it is a commonly accepted theory but dear linguists do not have any evidence showing the usage of the @-symbol instead of the word “Ad”. In addition, why would those monks need to shorten compacted word?
Of course, there is an alternative view about everything. For that reason, the @-sign too has never felt a lack of the Left. French researchers, for example, think that the @-sign derives from Norman French “à”. There were using it to indicate price of something in ancient France. However, if we consider the conditions French and German sellers were working in; believe me, we too can ascribe an invention of many other interesting symbols to them.
However, when I thought that the etymology of the @-sign did not go beyond theoretical argumentations, the savior of my skeptical mood turned up. It was a Roman professor – Giorgio Stabile with the hypothesis opposed to those “Axioms” above. I do not know exactly where and how, but he had managed and found a Venetian mercantile document signed on 1536 where the @-symbol was used as a unit of weight. Moreover, he also discovered a Latin-Spanish dictionary published in 1492 where @ stood for amphora (Italian: anfora; Spanish and Portuguese: arroba).
Note: In those languages, the @-symbol is still called that way.
No matter how it really is, after the 15th century’s Italian Renaissance the @-sign has spread in whole Europe, Arabia and later in the USA too. Its final destination was everywhere the same – commerce, banking… It is strange but in all those countries it stood for different units. In addition, it is no surprise that in 1885, when the first typewriter was invented, the @-sign was already adorning typographic key sets with its existence.
After getting to know all the characteristic features the @-sign had in the Medieval, Renaissance and Industrial ages, it’s time to move to our technologic-digital era and tell you a story of the @-sign becoming popular. Still there were speculations about the dates in this case too but to be brief, what I really wanted to tell you is that it was easier to find a person who used the popular email syntax (e.g. nene@focusmagazine) in 1971 for the first time than to find out when email was invented. Ladies and Gents, the name of this person is Rey Tomlinson. Mr. Rey was so indifferent to his invention that not only did he randomly choose the @-sign but he does not remember what the first email message read too. People around him say that the text could have been something banal. However, if you ask me, in such historical moments banal “I Love You” is by a long way better than banal “1, 2, 3”.
It makes no sense to talk about the frequency of email usage today. Therefore, I think it is much better to talk about the nicknames the @-sign adopted after it had invaded different people’s cultures. What funnier than this unique symbol is associated with? Animals (dog, snail, horse…), parts of body (elephant’s trunk, monkey’s tail, pig’s ear…) and food (roll mops herring, cinnamon roll, pretzel…). Unfortunately, some people, and Georgians too, call it simply, with a word borrowed from English – “at”.
In a word, people living on the planet earth are very imaginative indeed. On the other hand, what do I need from people? The main thing is that the @-sign always raises positive emotions in us and if we use it, it means that we are doing such a vital thing as communication.
როგორც ყველაფერს ცხოვრებაში, ყველაზე „გემრიელს“ ჯერ იერარქიულად მაღლა მდგომი ფენები უსინჯავენ გემოს. ეს არც ინტერნეტის შემთხვევაში იყო გამონაკლისი. ამ სივრცის პირველი მკვლევარები სწორედ სახელმწიფო მოხელეები და კვლევითი ორგანიზაციების მუშაკები გახლდათ, რომლებიც მათსავე სფეროში აქამდე დამკვიდრებული ურთიერთობის და ინფორმაციის მიმოცვლის ნორმებით ხელმძღვანელობდნენ. ტექნიკის და კომუნიკაციების განვითარებასთან ერთად, ინტერნეტი რიგითი მოკვდავებისთვისაც ხელმისაწვდომი გახდა. ამიტომ გასაკვირი არაა, რომ ამან ინტერნეტი წმინდა ინფორმაციული ქსელიდან, გართობის ერთ-ერთ სახეობად აქცია — ადგილად, სადაც ნებისმიერს შეეძლო, რომ საკუთარი პრინციპებითა და კანონებით პირადი ცნობისმოყვარეობა და ამბიცია დაეკმაყოფილებინა. სწორედ აქედან იღებს სათავეს ის კულტურული ქაოსი, რომელსაც ყოველდღიურად ინტერნეტით ურთიერთობისას ვხვდებით.
თავის ტკივილი ამით არ მთავრდება. ბოლო დროს, ასო-ბგერებს დამხმარე ძალად ციფრებიც მოევლინა, რომელთა კომბინაციის მეშვეობით, ცალკეული სიტყვების ან სიტყვათა ნაწილის შემოკლება გახდა შესაძლებელი. მაგალითად „2nite“ რიგიანად დამახინჯებული და შემოკლებული „Tonight“-აა (ამ საღამოს), „4u“ ნიშნავს „For You“-ს (შენთვის). ამ შემოკლებების მნიშვნელობის ამოცნობა მეტ-ნაკლებად შესაძლებელია, მაგრამ „L8R“-ის გაგება უცხო ენების სპეციალისტსაც კი გაუჭირდება. თურმე ამით რესპონდენტი მხოლოდ და მხოლოდ უწყინარ სიტყვა „Later“ (მოგვიანებით)-ს გულისხმობდა. ანალოგიური შემთხვევაა „W8“ — „Wait“ (მოიცადე) და „10x“ — „Thanks“ (მადლობა). ამიტომაც, როგორც კი მათ პირველად წავაწყდებით, უხერხული არ იქნება, რომ მათი წარმომავლობით ზრდილობიანად დავინტერესდეთ. მერწმუნეთ, რომ ვერც კი შეამჩნევთ, სულ მალე როგორ აითვისებთ აკრონიმების დიიიდ ლექსიკონს.
Regardless of the fact that your interlocutors need to rotate their head at 90 degrees to recognize smileys, conveying facial expressions with the help of those characters can be quite easy, comfortable and fun; and in the time where individualism is highly valued, creating your own unique smiley would be some kind of advantage =). But this Einstein-like moment won’t last very long, since sooner or later you will find your creation gracing another person’s nickname.
